De afgelopen zomers lieten zien wat er staat te wachten: weken zonder regen, hittegolven van boven de 35 graden, en tuinen die langzaam bruin kleuren ondanks dagelijks gieten. Klimaatverandering raakt de tuin eerder dan je denkt, en wie niks verandert, verliest elk jaar meer planten. Gelukkig zijn er concrete aanpassingen die je tuin niet alleen laten overleven, maar er ook mooier van maken.
De eerste stap: minder steen, meer groen
Een betegeld terras ziet er netjes uit, maar steen houdt warmte vast en kaatst die terug de tuin in. Op een warme dag is een volledig versteende tuin gemakkelijk 8 tot 10 graden warmer dan een tuin met veel begroeiing. Dat merk jij, maar ook je planten.
Vervang een deel van je terras door waterdoorlatende klinkers of voeg brede voegen toe waar bodembedekkers zoals tijm of vetmuur kunnen groeien. Die voegen laten regenwater door de bodem zakken in plaats van het direct naar het riool te sturen. Zelfs kleine ingrepen maken verschil: een plantenbak op het terras, een klimplant langs de muur, een grasstrook langs het pad.
Kies planten die de droogte al kennen
Veel tuiniers planten wat ze mooi vinden, zonder te kijken of de plant past bij de toekomstige klimaatomstandigheden. Een vochthoudende schaduwplant in de volle zon gaat het elk jaar zwaarder krijgen. De slimme keuze is om bij elke nieuwe aanplant te vragen: hoe gaat dit gewas om met twee weken zonder water?
Mediterrane planten zijn een solide vertrekpunt. Lavendel, rozemarijn, stachys, verbena bonariensis en salie gedijen bij droogte en geven volop bloemen aan bestuivers. Grassen zoals festuca glauca en stipa houden de tuin groen op de droogste dagen. En wie toch kleur wil: sedum, echinacea en rudbeckia zijn bewezen zomerblovers die nauwelijks bijgewaaterd hoeven te worden.
De lupine, die momenteel terugkeert in Nederlandse tuinen, past overigens ook goed in een klimaatbestendige border: hij fixeert stikstof in de bodem en wortelt diep genoeg om periodes van droogte te doorstaan.
Mulchen is het simpelste wat je kunt doen
Wie nog nooit heeft gemulcht, mist de makkelijkste manier om zijn tuin te verbeteren. Mulch is een laag organisch materiaal - boomschors, gehakseld snoeihout of compost - die je rond je planten over de kale bodem strooit. Zo'n laag van 5 tot 8 centimeter houdt vocht vast, onderdrukt onkruid en verbetert de bodemstructuur.
In de praktijk betekent dit dat planten bij droogte minder snel uitdrogen en dat je minder vaak hoeft te gieten. Een goed gemulchte tuin houdt tot 70 procent meer vocht in de bodem vast in vergelijking met kale grond. Mulch verteert ook langzaam en geeft voedingsstoffen terug aan de bodem, zodat je kunstmest kunt reduceren of helemaal weglaten. Bekijk voor meer achtergrond ook wat Klimaatadaptatie Nederland aanraadt over vergroening van particuliere tuinen.
Regenwater opvangen loont altijd
Een regenton van 200 liter kost weinig en levert water op voor weken. Wie verder wil, kan ook kiezen voor een ondergrondse regenwaterput of een regenwaterbed - een verdiept plantvak dat water vasthoudt als een spons. Koppel de regenton aan de dakgoot en je hebt bij de volgende hoosbui, die in Nederland eerder toeneemt dan afneemt, automatisch een reservoir gevuld.
Water van het dak is ideaal voor de tuin: zacht, koel en vrij van kalk. Dat merken planten als kalk-gevoelige rododendrons of hortensia's direct aan de bladkleur. Bovendien drink jij in de zomer liever niet uit de hete tuinslang - je planten evenmin.
Schaduw is de meest onderschatte tuinverbetering
Een volwassen boom geeft in de zomer een schaduwvlek ter grootte van een kleine kamer en koelt de lucht eronder met enkele graden. Wie nu een boom plant, investeert in comfort voor over tien jaar. Snelgroeiende soorten als meidoorn of Italiaanse els geven al binnen vijf jaar merkbare schaduw.
Geen ruimte voor een boom? Een pergola met klimplanten doet bijna hetzelfde. Een terras dat je hebt ingericht als echte buitenkamer profiteert enorm van een pergola met wisteria of clematis: de planten groeien snel, geven schaduw en bloemen tegelijk, en hoeven zelf weinig water zodra ze eenmaal geworteld zijn.
Wat je dit weekend al kunt doen
Je hoeft de tuin niet in één seizoen om te gooien. Begin klein: schep een emmer boomschors over de kale grond rond je struiken, hang een regenton aan de dakgoot, en vervang bij de volgende tuincentrum-aankoop één gevoelige plant door een droogtebestendige soort.
Wie verder wil lezen over hoe inheemse planten bijdragen aan een veerkrachtige tuin, vindt daarvoor goede inspiratie in de tuinbeweging rond bewust verwilderen. Dat past naadloos bij een klimaatbestendige aanpak: minder ingrijpen, meer laten groeien wat van nature past. Meer concrete stappen staan ook op de pagina van hier.nu over klimaatadaptatie in de tuin.
Een klimaatbestendige tuin is geen project van één zomer. Maar wie nu begint, merkt de komende jaren steeds minder stress: minder gieten, minder planten vervangen, en meer tijd om te genieten van een tuin die ook de warmste juli aankan.