Zodra de dagen korter worden, denkt bijna niemand aan een nieuwe fruitboom. Dat is jammer, want precies nu begint het seizoen waarin appel-, peren- en pruimenbomen het beste aanslaan. Tuincentra en boomkwekers verkopen vanaf eind oktober tot in maart bomen met blote wortels, en voor fruitbomen is die periode zelfs de beste van het hele jaar, beter dan het voorjaar waar de meeste mensen automatisch aan denken.
Waarom het najaar beter werkt dan het voorjaar
Een fruitboom die je in mei plant, moet meteen aan de bak: bladeren maken, bloeien, nieuwe wortels vormen en tegelijk de eerste zomerhitte doorstaan. Plant je in het najaar, dan ligt dat anders. Het blad valt, de boom gaat bovengronds in rust, maar de bodem is nog warm van de zomer. Daardoor blijven de wortels wekenlang actief en groeien ze rustig door, terwijl de kruin niets hoeft te doen. Tegen het voorjaar staat er dan al een wortelstelsel met houvast, precies op het moment dat de boom weer in de groei schiet.
Veel mensen schrikken terug voor een najaarsplanting uit angst voor vorst, maar die angst is grotendeels onterecht. Zolang de grond niet bevroren is, kan de boom gewoon de grond in. Je geeft hem ook minder vaak water: de lucht is vochtiger, de verdamping lager, en een regenbui houdt de wortels meestal vanzelf nat. Plant je dezelfde boom in het voorjaar, dan sta je de eerste zomer met de gieter in de weer om uitdroging te voorkomen.
Blote wortels zijn goedkoper, maar vragen om snelheid
Het grootste deel van het najaarsassortiment bestaat uit bomen met blote wortels, ook wel wortelgoed genoemd: verkocht zonder pot of kluit aarde. Dat scheelt gewicht en transportruimte, en dat prijsvoordeel geven kwekers door. Een fruitboom met blote wortels kost vaak de helft van dezelfde boom in pot. Het enige nadeel is dat de wortels niet lang onbedekt mogen blijven, ze drogen snel uit in de wind. Koop de boom dus pas als je ook echt gaat planten, of zet hem tijdelijk met de wortels in een emmer water tot het zover is.
Wil je sowieso meer uit je tuin halen dit najaar? je hoeft je tuinbodem niet eens om te spitten om hem klaar te maken voor het voorjaar, dus die klus kun je gewoon combineren met het planten van de boom.
Dit is het beste moment om te planten
De ideale periode ligt tussen half november en begin december. Het blad is dan grotendeels gevallen, de boom is in rust en strenge vorst blijft meestal nog uit. Eerder planten kan ook: de ruimere vuistregel loopt van eind oktober tot half april, zolang de grond maar niet bevroren is. Plant nooit tijdens een vorstperiode, want dan raken de fijne worteltjes beschadigd en slaat de boom moeilijker aan.
Ben je toch al bezig met bolgewassen? Dat kan prima in dezelfde periode. het beste moment om bloembollen te planten valt namelijk ongeveer samen met het plantseizoen voor fruitbomen, dus je combineert die twee klussen makkelijk in één tuinweekend.
Zo plant je de boom in vijf stappen
- Graaf op tijd een ruim plantgat, minstens twee keer zo breed als de wortels, en woel de ondergrond van het gat los zodat de wortels er makkelijk doorheen kunnen groeien.
- Week de wortels een paar uur in een emmer water voordat je gaat planten, zeker als ze tijdens het transport al wat zijn uitgedroogd.
- Plant niet dieper dan bij de kweker. De veredelingsplek, de verdikte knobbel onderaan de stam, moet boven de grond blijven. Komt die onder de grond, dan groeit de boom door op zijn eigen wortels en verlies je de eigenschappen van de onderstam.
- Gebruik geen mest in het plantgat. Verse mest verbrandt de jonge wortels. Gewone compost door de aanvulgrond is wel prima.
- Zet een boompaal aan de zuidwestkant, op zo'n 20 centimeter van de stam, vóórdat je de boom in het gat zet. Zo voorkom je dat je later per ongeluk de wortels raakt, en de paal geeft meteen steun tegen de overheersende windrichting.
Geef de boom na het planten flink water, ook als de grond al vochtig aanvoelt. Dat duwt de laatste luchtbellen tussen de wortels weg en zorgt voor goed contact met de grond.
Welke boom past bij jouw tuin
Heb je een kleine tuin, dan hoeft een fruitboom geen grote ruimte-eter te zijn. Een zuilvorm neemt nauwelijks plaats in en blijft smal, en een leiboom groeit juist plat tegen een muur of schutting en levert op die manier zelfs in een krappe hoek nog volop fruit op. Heb je een schutting in de tuin staan, dan is die vaak zo om te bouwen tot leibasis voor een appel- of perenboom. Vraag bij de kweker altijd naar de juiste bestuiver: de meeste appel- en perenrassen hebben een andere boom in de buurt nodig om daadwerkelijk vrucht te zetten. Populaire combinaties zijn Elstar met Jonagold, of Conference met Doyenné du Comice.
Wat je dit weekend al kunt regelen
Bestel deze week je boom en zijn bestuiver bij een kweker, zodat ze op tijd leverbaar zijn zodra het blad valt. Kies alvast de plek in de tuin, bij voorkeur zonnig en uit de wind, en graaf het plantgat voor als de grond nog goed te bewerken is. Over een paar jaar pluk je de eerste appels van een boom die je nu, voor een habbekrats en op het beste moment van het jaar, de grond in zette.