Zodra de temperatuur daalt, gaat bij veel Nederlandse huizen de houtkachel of open haard weer aan. Logisch, niets is gezelliger dan een knapperend vuur op een koude avond. Maar wie de schoorsteen het hele jaar heeft laten zitten, stookt eigenlijk met een risico dat je zelf had kunnen wegnemen. Schoorsteenbrand staat al jaren bij de drie meest voorkomende brandoorzaken in Nederland, en dat heeft bijna altijd dezelfde oorzaak: een vervuild rookkanaal.
Waarom de schoorsteen juist nu gevaarlijk wordt
Tijdens het stoken slaat creosoot neer tegen de binnenwand van het rookkanaal, een teerachtige laag die ontstaat bij onvolledige verbranding. Hoe meer er stookt, hoe dikker die laag wordt, en bij een hoge temperatuur in de schoorsteen kan die laag zelf vlam vatten. Verzekeraar Univé registreerde in 2020 gemiddeld 4,6 schoorsteenbranden per dag in Nederland, met Gelderland en Noord-Brabant als koplopers. Opvallend: bijna tweederde van die branden ontstond tussen vier uur 's middags en tien uur 's avonds, precies de uren waarin de meeste mensen de kachel aansteken en de schoorsteen op zijn heetst is.
Uit onderzoek dat Univé eind 2019 liet uitvoeren, laat ruim een kwart van de stokers de schoorsteen niet jaarlijks vegen, en 4 procent doet dit zelfs nooit. Dat is precies de groep die het risico loopt.
Hoe vaak moet je laten vegen
Volgens de brandweer moet je het rookkanaal altijd voorafgaand aan het stookseizoen laten vegen door een vakman, zo meldt Omroep Brabant. Gebruik je de kachel vooral als bijverwarming voor een paar avonden per week, dan is één keer per jaar meestal genoeg. Is de houtkachel je hoofdverwarming en stook je bijna dagelijks, dan is een tweede veegbeurt halverwege het seizoen verstandig. Twijfel je hoeveel je stookt? Tel gewoon hoe vaak je de afgelopen maand het vuur hebt aangestoken. Was dat meer dan drie keer per week, dan hoor je bij de groep die vaker moet vegen.
Wat het kost en wie je belt
Een schoorsteen laten vegen is in Nederland niet wettelijk verplicht, in tegenstelling tot sommige andere Europese landen. Je verzekeraar kijkt er bij een schadeclaim wel naar: kun je niet aantonen dat er onderhoud is gepleegd, dan loop je het risico dat een schoorsteenbrand niet volledig wordt vergoed. Een erkende schoorsteenveger rekent gemiddeld 40 tot 100 euro per rookkanaal, afhankelijk van de hoogte en bereikbaarheid van je dak. Vraag altijd naar een keurmerk of aansluiting bij een brancheorganisatie, en bewaar de factuur bij je polis.
Zelf vegen of toch een vakman bellen
Er zijn kant-en-klare veegsets in de bouwmarkt te koop, en voor een rechte schoorsteen met goede toegang vanaf het dak is zelf vegen in theorie mogelijk. Toch raadt een vakman het meestal af als je er geen ervaring mee hebt. Een professional ziet namelijk meer dan alleen roetaanslag: scheurtjes in het kanaal, een beschadigde vonkenvanger of een verstopt vogelnest blijven voor een leek vaak onopgemerkt, terwijl dat precies de dingen zijn die een schoorsteenbrand veroorzaken of verergeren. Het Bouwbesluit stelt bovendien eisen aan de installatie van je kachel en de kwaliteit van het rookkanaal, en bij twijfel kan de afdeling Bouw- en Woningtoezicht van je gemeente daar meer over vertellen. Heb je onlangs een nieuwe houtkachel laten plaatsen, laat de installateur dan ook meteen een goede vonkenvanger op de schoorsteen monteren.
Zo stook je veiliger de rest van het seizoen
Naast vegen helpt het enorm hoe je stookt. Gebruik alleen goed droog hout met een vochtpercentage van maximaal 20 procent, nat of kersvers gekapt hout zorgt juist voor meer creosoot. Steek het vuur aan met natuurlijke aanmaakblokjes, nooit met spiritus of benzine. Laat het vuur ook niet onnodig smeulen door de luchttoevoer dicht te draaien, dat verlaagt de verbrandingstemperatuur en vergroot de aanslag in het kanaal juist. Mocht er ondanks alles toch een schoorsteenbrand ontstaan: blus nooit met water. De stoom die daarbij ontstaat, kan het rookkanaal doen barsten of zelfs laten ontploffen. Doof in plaats daarvan met zand of zout, sluit de luchttoevoer en bel 112.
Een koolmonoxidemelder in de buurt van de kachel is sowieso geen overbodige luxe. Terwijl je toch bezig bent met het winterklaar maken van je huis, is het ook slim om je dakgoot te controleren op verstoppingen en te letten op vocht en schimmel elders in huis. Ook je cv-ketel verdient aandacht zodat hij de winter goed doorstaat, een jaarlijkse servicebeurt voorkomt storingen op het moment dat je de verwarming het hardst nodig hebt.
Dit is wat je dit weekend nog kunt regelen
Pak je telefoon en zoek een erkende schoorsteenveger in je regio, de meeste hebben binnen een paar dagen plek in deze periode. Check tegelijk of je rookmelder nog werkt en of er een brandblusser binnen handbereik staat, uit het onderzoek van Univé bleek namelijk dat slechts een derde van de stokers dat op orde had. Het kost je een halfuur en een tientje aan batterijen, en het scheelt het verschil tussen een gezellige stookavond en een telefoontje naar 112.